Leea rubra Blume
Tên khác: Đơu gối hạc, cây mẫn, bí đại, củ rồi, phí tử, kim lẻ. trúc võng, mạy chia (Tây), co còn ma (Thái), mìa sêng (Dao)
Gối hạc (Lecaceae).
Mô tả
Cây nhỏ, cao 1-1,5m, mọc thành bụi. Rẻ cũ màu hồng, trắng và vàng. Thân có rãnh dọc và phình lên ở những mãn. Lá mọc so le, kép 2 lần lông chim, là chết dài 5-11cm, rộng 2,56cm, góc tròn, đầu nhọn, mat trên xanh sắm, mát dưới có ít lông cứng ở gần, mép khía răng to, lá kèm hình trái xoan, cuống chung dài có bạ
Cam hoa mọc ở đâu cảnh thành ngủ màu đỏ có lông ngắn, mang nhiều hoa màu trắng vàng, là bác và là bắc con rất nhỏ, sớm rung, đài có 5 ràng hình tam giác nhọn, tràng 5 cảnh, tràng phu có 5 thuỷ ngân, nhị 5. bản hình đĩa
Quả nhỏ, khi chín màu đen, chứa 4-6 hat
Mùa hoa quả: tháng 5.10.
Phần bổ, sinh thái
Chi Leea Royen ex L. gồm các loài là cây bụi, hay gỗ nhỏ, hiếm khi là cây thân có. Ở Việt Nam, có 12 loài, đáng chú ý có loài gối hạc, bởi pham vi phân bố rông rãi của cây ở các tỉnh vùng nút, trung du và đôi khi cả ở đồng bằng. Độ cao phân bố thường đườn 1000m
Gối hạc là cây ưa sáng và hơi chịu bóng, thường mọc tiên đặt sau mương rây, đối, ven ring thưa. Cây mọc được trên nhiều loại đất. Cây sống ở đối có khả năng chịu hạn cao, đo có bộ rẻ phát tiến và thường phình thành củ. Ra hoa quả hàng năm, tái sinh tự nhiên chủ yếu bằng hạt. Khi bị chát đón hay chây rừng ở đông cô, cây vẫn có khả năng tái sinh lại.
Nguồn gối hạc ở Việt Nam ngày cũng cạn kiệt, do thường xuyên bị khai thác thu mua và nạn khai phá mờ rộng diện tích trồng. Cây có thể trồng được trên nhiều loại đất. Trồng bằng hạt, sau 2-3 năm có thể thu hoạch.
Bộ phận dùng
Rế, thu hải vào mùa thu, phơi khô
Tác dụng dược lý
Rế gối hạc có tác dụng ức chế có thất cơ trơn ruột cô lập động vật thí nghiệm gây bởi histamin và acetylcholin. Bài thuốc cổ truyền bổ thân gồm gối hạc và 8 được liệu khác được thử nghiệm về tác dụng gây động dục trên chuột nhắt cái thiến hai buồng trứng và so sánh với tác dụng của diethylstylboestrol. Lô chuột uống thuốc bổ thân 5g/kg/ngày và là chuột tiêm diethylstylboestrol 0.4mg/ngày đều có tác dụng gây động dục biểu hiện ở sự hiện diện của tế bào sừng hơi trên phiến đó âm đạo ở 100% chuột. Ở lô chứng, tỷ lệ dương tính là 0. Có thể hiểu sơ bộ thân” theo y học cổ truyền chủ yếu là chức năng nói tiết thương thân và sinh dục và có thể liên quan đến tuyên yêu và các tuyến nội tiết khác vì “thân”, theo y học cổ truyền, là tạng cơ bản nhất
Tính vị, công năng
Rề gối hạc có vị đăng ngọt, tính mát, có tác dụng giảm đau, nhức mỏi
Công dụng
Rê gối hạc được dùng chữa bệnh đau nhức khớp xương, tê thấp, đau bụng, rong kinh, yếu một sau khi đề. Ngày dùng 10 – 16g dạng thuốc sắc, thuốc bột hay ngâm rượu uống ở Malaysia, quả án sống chữa kiết lỵ, ghẻ cóc.
Bài thuốc có gối hạc
Chữa tê thấp, đau nhức gân xương
Rề gối hạc, rễ cốt khí củ, mỗi vị 12g, hoàng kỳ 10 gam, rẻ có xước, hy thiêm, mỗi vị 8g, hạt cau già, uy linh tiên, mỗi vị 4g. Trừ hạt cau, các vị khác thái nhỏ, sao vàng, hạ thổ Tất cả sắc với 400ml nước còn 100ml, uống làm 2 lần trong ngày. Dùng trong 7-10 ngày. Nếu số lượng được liệu nhiều, có thể nấu cao tối pha với rượu và siro để dùng dầu
Hoặc rẻ gối hạc, rễ mở qua, dây gắm, mỗi vị 12g. vẻ bưởi bung 10g. Sắc uống.