Mạch là nguồn sống con người
Tâm, Can, Tỳ, Phế, Thận thời hiện ra
1. MẠCH PHÙ: đi nổi ngoài da
Nhẹ tay đã thấy bệnh là biểu thôi
2. MẠCH TRẦM: ấn tới xương rồi
Mới nghe mạch đập bệnh thời lý âm
3. MẠCH TRÌ: một thở ba lần
Mạch đập thể hiện hàn trong hoặc ngoài
4. MẠCH SÁC: bệnh nhiệt nhớ ngay
Một thở sáu đập trầm là nhiệt trong
5. MẠCH HƯ: như suối cạn dòng (vô lực)
Khí hư, huyết kém cầu mong đến Thầy
6. MẠCH THỰC: chính khí còn đầy (hữu lực)
Ngoại tà xâm phạm đệm ngày giao tranh
7. MẠCH HOẠT: trơn như trái banh (hạt châu)
Đàm thấp, thực tích hay đang có bầu
(mang thai)
8. MẠCH SÁP (SẮC): chạy chẳng trơn đâu
Tinh hao, huyết thiếu nhớ câu bổ mà
9. MẠCH HỒNG: như sóng tuôn ra
Nhiệt thịnh mất nước thế là âm hư
10. MẠCH ĐẠI: (giống như mạch hồng)
11. MẠCH TẾ: tuy nhỏ còn ừ (còn bắt được)
Thể hiện âm, huyết đều hư cả mà
12. MẠCH VI: nhỏ chẳng nghe ra
Âm dương, khí huyết hư và thoát dương
13. MẠCH NHU: phù, nhỏ, mềm thường
Chủ về hư chứng cũng thường có phong
14. MẠCH HUYỀN: như sợi dây cung
Bệnh của Can – Đởm, nhiệt cùng đàm, đau
15. MẠCH KHẨN: Dây thừng xoắn mau
Thuộc về hàn chứng nên đau thật nhiều
16. MẠCH KHÂU: phù, rỗng giữa nhiều
Mất máu, mất nước tạo điều thương âm (mạch Khổng)
17. MẠCH NHƯỢC: mềm, nhỏ, chìm, trầm
Chủ về hư chứng chẳng lầm được đâu
18. MẠCH HOÃN: chẳng phải, chậm lâu
(trì 3, hoãn 4)
Chủ về chứng thấp hoặc hồi phục dây
19. MẠCH TRƯỜNG: ba bộ vượt tay
Khí huyết sung mãn bệnh nay khó vào
20. MẠCH ĐOẢN: ba bộ ngắn sao
Hữu lực khí uất, vô thì khí suy
21. CÁCH: như mặt trống nguyên xi
Tinh hao, huyết tổn làm gì có con
22. ĐẠI (ĐỢI): thì nguyên khí cỏn con
Đang đi lại nghỉ một hồi dài lâu
23. XÚC: là dương thịnh, âm đau (suy)
Đang đi lại nghỉ, lại mau vận hành
24. KẾT: là tích tụ đã đành
Đang đi lại nghỉ, nóng giành lạnh tranh
25. ĐỘNG: mà chuyển động quẩn quanh
Bởi do mất máu có hành được đâu
26. TÁN: là tan rã, u sầu
Khí đi phần khí, huyết sau mặc lòng
27. PHỤC: là nằm kín, biệt tăm
Chủ bệnh quan cách, tà nằm ẩn sâu
28. TUYỆT: là chẳng thấy mạch đâu
Còn nước còn tát nhiệm mầu trời cho