Tham khảo công dụng, tác dụng của toan táo nhân theo y học hiện đại

Toan táo nhân  酸枣仁 Pinyin: Suān zǎo rén  Tên khoa học: Ziziphus jujuba var. spinosa (hoặc Ziziphus spinosa)

Là hạt đã phơi hay sấy khô của cây táo ta hay còn gọi là cây táo chua Ziziphus mauritiana Lamk., họ Táo ta (Rhamnaceae). Thành phần hoá học chủ yếu của táo nhân là dầu béo (khoảng 32%, bao gồm acid palmitic, acid stearic, acid oleic, acid linoleic, acid linolenic, acid arachidic, acid arachidonic acid behenic), flavonoid (spinosin và zivuglarin), alcaloid (lysicamin và juzirin), triterpenoid (acid betulinic, betulin), jujubosid A, B và B1, acid ferulic, nguyên tố vi lượng (Fe, Mn, Zn, Se...) và 8 loại acid amin thiết yếu (tyrosin, methionin, valin, threonin,...).

Toan táo nhân có tác dụng gì ?

Toan táo nhân có vị ngọt, chua, tính bình quy kinh can, đờm, tâm, có công năng bổ can, ninh tâm, liễm hãn, sinh tân. Chủ trị hư phiền bất miên, kinh quý đa mộng, thể hư đa hãn, tân thương khẩu khát... Từ công năng dưỡng tâm ích can, an thần và các ứng dụng của toan táo nhân có thể thấy, chủ trị của nó chủ yếu liên quan đến bệnh lý hệ TKTW và hệ tim mạch như mất ngủ, hay mơ, rối loạn nhịp tim. 

Toan táo nhân có các tác dụng dược lý sau:

An thần, gây ngủ, chống co giật: toan táo nhân sống và sao đều làm giảm thiểu hoạt động tự nhiên của chuột nhắt trắng, tác dụng này hiệp đồng với tác dụng ức chế TKTW của pentobarbital natri, làm tăng rõ rệt số chuột ngủ ở liều dưới ngưỡng pentobarbital natri, đồng thời đối kháng với tác dụng hưng phấn TKTW của amphetamin. Dịch chiết nước toan táo nhân có tác dụng giảm hàm lượng các chất trung gian dẫn truyền thần kinh trong tổ chức não chuột nhắt trắng như dopamin và acid 3,4-dihydroxy phenyl amin acetic, dẫn đến ức chế TKTW. Tác dụng này phụ thuộc vào liều.

Tác dụng gây ngủ của toan táo nhân chủ yếu tác dụng vào giai đoạn ngủ sâu. Toan táo nhân sao làm kéo dài thời gian giấc ngủ sâu trên chuột cống trắng, tăng tần suất xuất hiện giấc ngủ sâu, nhưng không ảnh hướng tới giai đoạn ngủ nông và giấc ngủ REM.

Toan táo nhân cũng có tác dụng chống co giật do pentylenetetrazol gây ra. Nhóm hoạt chất chính của tác dụng an thần là flavonoid và saponin.

Chống thiếu máu cơ tim, thiếu máu não: saponin toàn phần toan táo nhân làm giảm diện tích vùng thiếu máu trên cơ tim chuột cống trắng bằng mô hình thắt động mạch vành trái trước, giảm độ cao biên độ sóng T và đoạn S-T. Toan táo nhân cũng đối kháng với thuốc tiêm vasopressin, có tác dụng bảo vệ thiếu máu cơ tim thực nghiệm. Thêm saponin toàn phần vào môi trường nuôi tế bào cơ tim chuột cống trắng, ở nồng độ 33µg/mL, có tác dụng ức chế tế bào cơ tim giải phóng enzym lactat dehydrogenase do thiếu ôxy, glucose (OGD), chlorpromazin và mitomycin C gây ra.

Saponin toàn phần toan táo nhân làm giảm hàm lượng nước và hàm lượng MDA trong mô tổ chức não; tăng hoạt tính SOD, creatinin kinase (CK) và LDH; giảm hàm lượng acid lactic, tế bào não tổn thương; có tác dụng bảo vệ tế bào não.

Chống loạn nhịp tim: dịch chiết nước toan táo nhân có tác dụng đối kháng bari clorid, aconitin gây rối loạn nhịp tim thực nghiệm; vừa có tác dụng dự phòng vừa có tác dụng điều trị trên mô hình gây loạn nhịp bởi aconitin, cho thấy tác dụng chống loạn nhịp của aconitin không phải thông qua hưng phấn thần kinh phế vị (Vagus nerve) hoặc chẹn thụ ẞ, mà là có tác dụng trực tiếp lên tim.

Tăng cường miễn dịch: làm tăng cường rõ rệt chuyển hoá tế bào lympho và hemolysin chuột nhắt trắng, chức năng thực bào của tế bào đại thực bào đơn nhân, ức chế cyclophosphamid dẫn đến phản ứng quá mẫn muộn ở chuột nhắt trắng. Polysaccharid toan táo nhân có tác dụng tăng miễn dịch thể dịch chuột nhắt trắng và chức năng tế bào miễn dịch, có tác dụng bảo vệ chống suy giảm bạch cầu do tia phóng xạ gây ra, đồng thời tăng rõ rệt công năng thực bào của đại thực bào đơn nhân và kéo dài thời gian sống của chuột nhắt trắng chiếu xạ Co60.

Hạ mỡ máu, chống xơ vữa động mạch: saponin toàn phần toan táo nhân có tác dụng hạ rõ rệt TC và LDL-C, tăng đáng kể HDL-C trong huyết thanh chuột cống trắng bình thường. Saponin toàn phần toan táo nhân, dầu toan táo nhân đều có tác dụng giảm hàm lượng TC, TG, LDL-C, tăng hàm lượng HDL-C huyết thanh động vật mỡ máu cao thực nghiệm, có tác dụng dự phòng hình thành và phát triển hội chứng mỡ máu cao và xơ vữa động mạch.

Chống stress: toan táo nhân có hiệu quả nhất định khi điều trị chuột cống trắng stress trầm cảm mạn tính, cơ chế tác dụng có liên quan giảm hàm lượng serotonin và dopamin trong mô thùy trước trán não.

Chống viêm: dịch chiết nước toan táo nhân có tác dụng làm giảm tính thẩm mao mạch phúc mạc và vành tai chuột nhắt trắng, ức chế viêm trên mô hình phù chân do lòng trắng trứng và ức chế u hạt thực nghiệm trên chuột cống trắng.

Cải thiện trí nhớ: dùng lặp đi lặp lại dầu toan táo nhân có tác dụng cải thiện trínhớ rõ rệt trên chuột nhắt bình thưởng và bị suy giảm trí nhớ bởi diazepam. Saponin toàn phần toan táo nhân làm giảm phản ứng peroxy hoá lipid nội tế bào, bảo vệ tế bào cơ tim khỏi bị tổn thương do hypoxia (thiếu oxy) - reoxygenation (cấp lại oxy) và tế bào thần kinh trong tổ chức não bị thiếu máu.

Tóm lại, công năng bổ can, ninh tâm của toan táo nhân có liên quan đến các tác dụng dược lý: an thần, gây ngủ, chống co giật, chống loạn nhịp tim, chống thiếu máu cơ tim, chống peroxy hoá lipid, tăng cường miễn dịch, cải thiện trí nhớ..., là căn cứ quan trọng sử dụng trong điều trị hư phiền mất ngủ, kinh quý đa mộng, trên lâm sàng thường dùng điều trị các nguyên nhân khác nhau dẫn đến mất ngủ, suy nhược thần kinh và tâm thu sớm... 

Ngoài ra, nghiên cứu hiện đại chứng minh, toan táo còn có tác dụng hạ mỡ máu, chống trầm cảm, chống viêm... 

Thành phần hoạt chất của toan táo nhân là các flavonoid, saponin và dầu béo.

Tham khảo

1. Sách dược lý dược cổ truyền đại học dược Hà Nội
2. Sách Bệnh Học Và Điều Trị Nội Khoa (Kết Hợp Đông Tây Y) Chủ biên: PGS. TS. Nguyễn Thị Bay
3. Phương tễ học và sách y học cổ truyền đại học y Hà Nội
4. Phương tễ học - Lương y Hoàng Duy Tân
5. Dược điển Việt Nam V và dược điển Trung Quốc
6. Các tài liệu nghiên cứu khoa học khác