Bài thuốc Thiên ma câu đằng ẩm 天麻钩藤饮 gồm những vị gì

• Thiên ma – 10g
• Câu đằng – 12g
• Thạch quyết minh – 18g
• Chi tử – 10g
• Hoàng cầm – 10g
• Đỗ trọng – 10g
• Xuyên ngưu tất – 12g
• Tang ký sinh – 10g
• Ích mẫu thảo – 10g
• Phục thần – 10g
• Dạ giao đằng – 10g

Công dụng: Bình can tắt phong, thanh nhiệt , hoạt huyết, bổ ích can thận.

Chủ trị: Can dương mạnh lên, can phong nội động làm cho nhức đầu, chóng mặt, tai ù, mắt hoa, run, mất ngủ, nặng thì bán thân bất toại, chất lưỡi đỏ, mạch huyền sác.

Phân tích phương thuốc: Trong bài có

Thiên ma câu đằng ẩm

Thiên ma, câu đằng, thạch quyết minh, chi tử, hoàng cầm, ích mẫu, ngưu tất, đỗ trọng, tang ký sinh, dạ giao đằng, phục thần

• Thiên ma, Câu đằng, Thạch quyết minh bình can tức phong
• Chi tử , Hoàng cầm thanh nhiệt tả hoả khiến cho nhiệt của can kinh không có chiều hướng mạnh lên.
• ích mẫu hoạt huyết lợi thuỷ,
• Ngưu tất dẫn huyết đi xuống, phối hợp với Đỗ trọng, Tang ký sinh bổ ích can thận;
• Dạ giao đằng, Phục thần an thần định trí

Ngày nay thường dùng để điều trị cao huyết áp vô căn, bệnh tai biến mạch máu não do tăng huyết áp, đột nhiên trúng cảm, loạn thần kinh, sản giật.

Tham khảo công dụng, tác dụng của thiên ma câu đằng ẩm theo nghiên cứu y học hiện đại

Thiên ma câu đằng ẩm có xuất xứ từ “Tạp bệnh chứng trị tân nghĩa" 杂病证治新义, gồm thiên ma 9g, câu đăng (sắc sau) 12g, thạch quyết minh (sắc trước) 18g, chi tử 9g, hoàng cầm 9g, xuyên ngưu tất 12g, đỗ trọng 9g, ích mẫu thảo 9g, tang ký sinh 9g, dạ giao đằng 9g, phục thần 9g.

Thiên ma câu đằng ẩm có công năng bình can tắt phong, thanh nhiệt hoạt huyết, bổ ích can thận, chủ trị can dương thượng cường, can phong thượng nhiễu dẫn đến đau đầu, chóng mặt, mất ngủ, lưỡi đỏ rêu vàng, mạch huyền. Nội hàm của “can phong", "can dương" và các chủ trị của Thiên ma câu đằng ẩm tương đồng với mô tả trên, nhưng phương thuốc còn có công năng thanh nhiệt hoạt huyết, bổ ích can thận, nên có khả năng tăng cường tác dụng “ức can dương, tắt can phong”. 

Thiên ma câu đẳng ẩm có các tác dụng dược lý sau:

Hạ huyết áp: trên mô hình chuột cống trắng gây tăng huyết áp do tiêm testosteron propionat dưới da. Tác dụng này có mối quan hệ liều lượng - hiệu quả; trên lâm sàng, đối với bệnh nhân can dương thượng cường tăng huyết áp, Thiên ma câu đằng ẩm làm hạ huyết áp tâm thu nhẹ, tác dụng này cũng phụ thuộc vào liều. 

Cơ chế tác dụng của Thiên ma câu đằng ẩm là thúc đẩy hình thành NO và tăng tổng hợp các peptid liên quan đến sự tổng hợp calcitonin, ức chế endothelin, làm giãn mạch, hạ huyết áp. Dịch chiết nước hỗn hợp thiên ma, câu đằng hạ áp nhanh, biên độ hạ huyết áp lớn, tốt hơn so với dùng riêng thiên ma hoặc câu đằng, nhưng thời gian duy trì tác dụng ngắn.

An thần, gây ngủ, chống co giật: làm giảm hoạt động tự nhiên ở chuột nhắt trắng, kéo dài thời gian giấc ngủ do pentobarbital natri, chống co giật do kích thích điện.
Giảm đau: có tác dụng ức chế đau quặn trên chuột nhắt trắng do tiêm phúc mạc acid acetic, có mối liên quan liều lượng - hiệu quả. Trên lâm sàng, Thiên ma câu đằng ẩm có tác dụng giảm đau đầu rõ rệt đối với các trường hợp đau đầu do tăng huyết áp thể can hoả vượng đồng thời có tác dụng tăng ngưỡng đau.

Cải thiện tỉnh lưu biển huyết dịch và lưu lượng máu não: dịch chiết nước Thiên ma câu đằng ẩm gia giảm làm giảm đáng kể độ nhớt máu toàn phần, độ nhớt huyết tương, hematocrit, tốc độ máu lắng, kéo dài thời gian tái calci hoá và thời gian prothrombin trên chuột cống trắng SD, qua đó cải thiện tỉnh lưu biến máu; làm tăng tốc độ lưu huyết động mạch não giữa trái, làm giảm sức cản, và tác dụng này có sự phụ thuộc vào liều trong một phạm vi nhất định.

Chống xơ hóa cơ tim và phì đại tỉm: Thiên ma câu đằng ẩm có tác dụng phòng ngừa xơ hoá cơ tim thông qua giảm hàm lượng collagen I, III ở chuột tăng huyết áp do động mạch thận; có tác dụng hạ huyết áp ở mức độ nhất định, đồng thời lại có tác dụng ức chế angiotensin II, từ đó có tác dụng chống phì đại tím ở chuột.

Tóm lại, 

• công năng bình can tắt phong, thanh nhiệt hoạt huyết của Thiên ma câu đẳng ẩm chủ yếu có liên quan đến tác dụng hạ huyết áp, an thần, gây ngủ, chống co giật, cải thiện lưu lượng máu não, cải thiện tính lưu biến máu... 
• Công năng thanh nhiệt của nó chủ yếu liên quan đến tác dụng ức chế TKTW.

Độc tỉnh và phản ứng bất lợi: bằng phương pháp đánh giá luỹ tích đánh giá độc tính Thiên ma câu đằng ẩm cho thấy, LD50 tiêm phúc mạc là 58,04 g/kg TT

Tham khảo

1. Sách dược lý dược cổ truyền đại học dược Hà Nội
2. Sách Bệnh Học Và Điều Trị Nội Khoa (Kết Hợp Đông Tây Y) Chủ biên: PGS. TS. Nguyễn Thị Bay
3. Phương tễ học và sách y học cổ truyền đại học y Hà Nội
4. Phương tễ học - Lương y Hoàng Duy Tân
5. Dược điển Việt Nam V và dược điển Trung Quốc
6. Các tài liệu nghiên cứu khoa học khác