Tham khảo công dụng, tác dụng của Ích mẫu theo các nghiên cứu hiện đại

Ích mẫu (益母草 Pinyin: Yì mǔ cǎo) Là phần trên mặt đất phơi hay sấy khô của cây ích mẫu Leonurus japonicus Houtt, họ Bạc hà (Lamiaceae). Thành phần hoá học chủ yếu là alcaloids và terpenoid, như leonurin (0,02%~0,12%), stachydrin (0,59%~1,72%), leonuridin...

Ích mẫu thảo có vị đắng, cay, tính hơi hàn, quy kinh can, tâm bào, công năng hoạt huyết điều kinh, lợi niệu tiêu thũng... Chủ trị kinh nguyệt không đều, thống kính, bế kinh, sản dịch ra nhiều, phù thũng tiểu ít... 

Ích mẫu dùng cùng với hương phụ, sài hồ rất nhiều trog các bài thảo mộc dành cho phụ nữ

Ích mẫu thảo có công dụng, tác dụng gì

Kích thích tử cung: dịch chiết nước, cắn chiết ethanol ích mẫu thảo và leonurin có tác dụng kích thích tử cung nhiều loài động vật khác nhau cả in vitro và in vivo. Trên tử cung chưa mang thai, đầu thai kỳ, cuối thai kỳ và sau khi sinh, các mẫu thử có tác dụng chính là gây tăng trương lực tử cung, biên độ và tần số co bóp. Thành phần chủ yếu có tác dụng của ích mẫu thảo là leonurin, cơ chế tác dụng là thông qua ảnh hưởng đến vận chuyển ion.

Chống thiếu máu cơ tim: ích mẫu thảo có tác dụng chống nhồi máu cơ tim thực nghiệm trên mô hình thắt động mạch vành chỏ, giảm thiểu phạm vi tổn thương, giảm nhẹ tình trạng bệnh lý, giảm hoại tử tế bào cơ tim, cải thiện hình ảnh cơ tim hoại từ trên điện tâm đồ, tăng lưu lượng mạch vành tim, cải thiện vi tuần hoàn, giảm nhịp tim. Tăng hoạt tính SOD và GSH-Px ức chế sản sinh MDA, giảm tổn thương của gốc tự do đối với tế bào cơ tim trên mô hình thiếu máu - tưới máu lại. Tác dụng chống thiếu máu cơ tim của ích mẫu thảo có liên quan đến tác dụng dọn gốc tự do của nó.

Cải thiện lưu biến huyết dịch, chống huyết khối: dịch chiết nước ích mẫu dùng đường uống làm chậm quá trình hình thành huyết khối, giảm chiều dài cục máu đông, giảm trọng lượng, giảm số lượng tiểu cầu, giảm khả năng kết tập tiểu cầu. Thuốc tiêm ích mẫu làm giảm kết tập hồng cầu, bạch cầu nơi mạch máu nhỏ bị tổn thương, giảm hematocrit, giảm độ nhớt toàn phần máu, giảm chỉ số độ nhớt... Ích mẫu thảo ức chế ADP, chống kết tập tiểu cầu, giảm thiểu tổng số tiểu cầu trong máu ngoại vi, giảm thiểu tính kết tập của hồng cầu. Leonurin làm tăng lưu lượng máu đến các mô và các cơ quan trong cơ thể, chống kết tập tiểu cầu và có tác dụng hạ lipid máu. Leonurin còn có tác dụng giảm độ nhớt của máu và tăng khả năng biến dạng của hồng cầu. Ích mẫu thảo thông qua giảm sự tập hợp của thành phần hữu hình trong máu và giảm độ nhớt của máu, mà có tác dụng ngăn chặn và ức chế sự hình thành huyết khối vi mạch. Trên lâm sàng cho thấy, thuốc tiêm ích mẫu thảo điều trị hiệu quả bệnh mạch vành và hội chứng tăng độ nhớt máu (hyperviscosity). Tác dụng chống huyết khối của ích mẫu thảo là thông qua khả năng chống kết tập tiểu cầu, cải thiện tính lưu biến máu.

Tác dụng trên hệ tiết niệu:
Leonurin dùng đường tiêm tĩnh mạch thỏ làm tăng đáng kể lượng nước tiểu; stachydrin cũng có tác dụng lợi tiểu, nhưng leonurin nhanh hơn; tác dụng này là thông qua tăng bài tiết Na, nhưng giảm bài tiết K+. Trên chuột cống trắng tiêm bắp glycerol gây hoại tử ống thận cấp, leonurin, stachydrin làm giảm đáng kể urê nitơ (máu), giảm tổn thương mô thận; trên chuột cống trắng suy thận cấp do gentamicin có tác dụng phòng trị rõ rệt.

Tóm lại, 

công năng hoạt huyết khứ ứ, điều kinh của ích mẫu thảo có liên quan đến tác dụng kích thích tử cung, cải thiện động lực học lưu huyết, động lực học lưu biến máu, cải thiện vi tuần hoàn... là cơ sở điều trị kinh nguyệt không đều, thống kinh, bế kinh, sản dịch ra không ngừng (ác lộ), hiện nay thường dùng điều trị xuất huyết tử cung sau sinh, chứng subinvolution...; đồng thời cũng được sử dụng trong điều trị bệnh mạch máu não, bệnh tim mạch; 

công năng lợi thuỷ tiêu thũng lên quan đến tác dụng lợi tiểu, phòng trị hoại từ ống thận, là cơ sở dùng điều trị phù thũng, tiểu tiện bất lợi, viêm tiểu cầu thận cấp... Leonurin là hoạt chất quan trọng đối với tác dụng của ích mẫu thảo.

Độc tỉnh và phản ứng bất lợi: ích mẫu và các chế phẩm của nó dùng lâu dài liều cao, một số bệnh nhân xuất hiện tác dụng bất lợi ở mức độ nhất định, như sẩy thai, ra mồ hôi nhiều, tụt huyết áp, tăng nhịp thở, đau lưng, tiểu ra máu...