Bổ trung ích khí thang :

Hoàng kỳ 12g, nhân sâm 12g, bạch truật 8g, cam thảo 6g, trần bì 4g, đương quy 4g, thăng ma 6g, sài hồ 6g

Hoàng kỳ ích khí,

Nhân sâm, bạch truật, cam thảo kiện tỳ ích khí

Trần bì lý khí

Đương quy bổ huyết dưỡng can

Thăng ma, sài hồ thăng cử thanh dương, hãm hạ tiêu

Toàn phương thăng đề dương khí, ích khí kiện tỳ, cái đục giáng xuống, cái thanh thăng lên.

Phân tích phương thuốc: Trong phương Hoàng kỳ ích khí, làm quân. Nhân sâm, Bạch truật, Cam thảo kiện tỳ ích khí, làm thần. Phối ngũ có Trần bì lý khí, Đương quy bổ huyết, đều là tá dược. Thăng ma, Sài hồ thăng cử thanh dương, hãm ở dưới, là sứ. Toàn phương vừa bổ khí kiện tỳ để trị gốc của khí hư, lại thăng đề dương khí bị hãm ở dưới khiến cái đục giáng xuống, cái thanh thăng lên. Do đó điều hoà được tỳ vị, tinh khí của thuỷ cốc sinh hoá có nguồn, các chứng khí hư của tỳ vị sẽ hết. Trung khí không hư, mọi thứ thoát xuống đều trở về đúng vị trí.

Gia giảm:

• Nếu khí hư, chóng mặt, buồn nôn gia Thiên ma, Bán hạ, Đởm nam tinh.
• Nếu ra nhiều mồ hôi gia Mẫu lệ, Phù tiểu mạch.
• Nếu khí hư tiết tả gia thêm Sơn dược, Thạch lựu bì.
• Nếu khí hư đái dầm gia thêm Sơn dược, Ích trí nhân.
• Nếu đới hạ nhiều, loãng gia Phục linh, Thương truật.
• Nếu có rong kinh, băng huyết bỏ Đương quy, gia Xích thạch chi, Bổ cốt chi.

Ứng dụng l.s: Ngày nay thường dùng để trị sa dạ dày, sa tử cung, nhược cơ nặng, viêm gan mạn tính, thoát vị bẹn, đái đục, trẻ em tiêu chảy, chứng giảm bạch cầu, ỉa chảy mạn tính, rong kinh, đới hạ, rối loạn tiền đình.

Tham khảo công dụng, tác dụng của bổ trung ích khí thang theo y học hiện đại

Bổ trung ích khí thang có xuất xứ từ “Tỳ vị luận”, gồm hoàng kỳ 18g, cam thảo5g, nhân sâm 6g hoặc đảng sâm 10g, đương quy 10g, trần bì 6g, thăng ma 3g, sài hồ 3g, bạch truật 10g. Bổ trung ích khí thang có công năng bổ trung ích khí, thăng dương cử hãm. Chủ trị tỳ vị hư nhược, trung khí hạ hãm, biểu hiện nằm co quắp, ăn ít bụng đầy, đại tiện lỏng nát, tiêu chảy lâu ngày, thoát giang (sa trực tràng), âm đĩnh (sa tử cung). 

Bổ trung ích khí thang có tác dụng, công dụng gì ?

Ảnh hưởng đến hệ miễn dịch: khôi phục chỉ số lá lách và tuyến ức trên chuột nhắt trắng mô hình tỷ hư, tăng cường chức năng miễn dịch tế bào hồng cầu, lympho T, tế bào NK và chức năng phân tiết TNF của đại thực bào phúc mạc ở chuột nhắt trắng tỳ hư. Trên động vật gây nhiễm khuẩn thực nghiệm cũng có tác dụng điều hòa miễn dịch nhất định. Bổ trung ích khí thang làm tăng các tế bào bổ trợ tế bào lympho T (Th), giảm tỷ lệ nhóm tế bào ức chế (T,), tăng tỷ lệ Th/Ts.

Nghiên cứu tách phương cho thấy, cam thảo làm tăng hoạt tính tế bào NK và chức năng miễn dịch của các vị thuốc khác. Nghiên cứu quy luật phối ngũ của phương thuốc cho thấy các vị thuốc ảnh hưởng đến tác dụng tăng cường miễn dịch thể dịch và miễn dịch tế bào chủ yếu là nhân sâm và hoàng kỳ, ảnh hưởng của các vị thuốc khác như sài hồ, thăng ma đến chức năng miễn dịch rất ít.

Ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa:

• + Điều tiết vận động vị tràng: Bổ trung ích khí thang ức chế vận động tiểu tràng chuột nhất trắng, đồng thời đối kháng với tác dụng tăng nhu động tiểu tràng của neostigmin và giảm nhu động tiều tràng của morphin.
• + Ảnh hưởng đến sự tiết dịch tiêu hóa: Bổ trung ích khí thang ức chế tác dụng gây tăng tiết dịch vị của acetylcholin, histamin và gastrin; đồng thời tăng tiết dịch tụy và trypsin.
• + Bảo vệ niêm mạc dạ dày: gastrin đóng vai trò quan trọng trong điều tiết sự phân tiết dịch vị. Trên chuột cống trắng mô hình tỷ hư, xảy ra hai khả năng: (1) ái lực của tế bào thành dạ dày với gastrin tăng lên, dẫn đến tăng độ nhạy cảm của niêm mạc với các tác nhân kích thích; (2) lượng thụ thể gastrin giảm, khả năng bảo vệ của niêm mạc dạ dày giảm, do vậy dẫn đến tổn thương niêm mạc dạ dày. Bổ trung ích khí thang làm giảm ái lực của tế bào thành dạ dày với gastrin, tăng số lượng điểm gắn kết... mà có tác dụng bảo vệ niêm mạc dạ dày. Có nghiên cứu cho rằng, ở chuột nhắt trắng mô hình tỳ hư, hàm lượng NO trong tổ chức niêm mạc dạ dày giảm đi. Sau khi cho dùng bổ trung ích khíthang, hàm lượng NO được khôi phục lại giá trị bình thường, chứng tỏ tác dụng bảo vệ niêm mạc dạ dày của bổ trung ích khí thang có liên quan đến điều tiết NO.

Ảnh hưởng đến trao đổi chất: làm tăng khả năng tổng hợp RNA, DNA và protein trong tổ chức gan và dạ dày chuột nhắt trắng, tăng năng lực điều tiết đường huyết ở chuột cống trắng mô hình tỳ hư khi đói, cải thiện trao đổi năng lượng.
Kích thích cơ trơn tử cung: có tác dụng kích thích trực tiếp trên cơ trơn tử cung thỏ cô lập hay tại thể, tác dụng này không bị đối kháng bởi atropin.
- Kháng tế bào ung thư: có tác dụng điều trị trên chuột nhắt trắng ung thư phúc mạc cổ trướng Ehrlich, tăng hoạt tính kháng tế bào ung thư của cyclophosphamid trên chuột nhắt trắng ung thư sarcom $180, L615, Lewis. Phương thuốc đối kháng tác dụng gây biến dị nhiễm sắc thể do cyclophosphamid gây ra, tăng số lượng tế bào bạch cầu, có thể dùng làm thuốc phối hợp trong điều trị ung thư.

Hạ sốt: Bổ trung ích khí thang có tác dụng hạ sốt trên mô hình gây sốt thực nghiệm trên thỏ do vi khuẩn thương hàn, phó thương hàn và vaccin 3 trong 1, đồng thời làm giảm lượng PGE2 trong dịch não tủy và hàm lượng cAMP ở vùng dưới đồi - tiền nhân (PO/AH).

Tóm lại, công năng bổ trung ích khí, thăng dương cử hãm của Bổ trung ích khíthang có liên quan đến tác dụng điều tiết chức năng miễn dịch, ảnh hưởng đến chức năng hệ tiêu hóa, trao đổi chất và tăng trương lực cơ tử cung.